Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego

Umowa o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (zwana dalej „Umową o wystąpieniu”) reguluje warunki wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej, w tym zakres obowiązywania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Część II, Tytuł III Umowy o wystąpieniu).

Wraz z dniem wejścia w życie Umowy o wystąpieniu rozpoczął się okres przejściowy (okres wdrażania), którego zakończenie nastąpi w dniu 31 grudnia 2020 r.

Co po zakończeniu okresu przejściowego?

Okres od 1 stycznia 2021 r. uregulowania już uzgodnione z Wielką Brytanią w Umowie o wystąpieniu

W zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Umowa o wystąpieniu przewiduje utrzymanie zasad i celów określonych w dotychczas obowiązujących regulacjach prawnych, tj. w rozporządzeniu (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzeniu (WE) nr 987/2009, w odniesieniu do osób objętych zakresem podmiotowym tej Umowy. Zakres podmiotowy obejmuje dwie następujące grupy osób:

PIERWSZA GRUPA

  • obywatele UE, obywatele Wielkiej Brytanii i inne osoby (członkowie ich rodzin, osoby pozostałe przy życiu, obywatele państw trzecich), które z końcem okresu przejściowego będą się znajdowały w sytuacji obejmującej jednocześnie Wielką Brytanię i państwo członkowskie UE w świetle koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Należy podkreślić, że Umowa o wystąpieniu będzie miała zastosowanie do ww. osób, pod warunkiem, że nieprzerwanie będą znajdować się w sytuacji dotyczącej jednocześnie państwa członkowskiego i Zjednoczonego Królestwa.

Osoby te zachowają prawo do opieki zdrowotnej, emerytur i innych świadczeń z zabezpieczenia społecznego, a jeżeli są uprawnione do otrzymywania świadczeń pieniężnych od danego państwa, będą mogły je nadal otrzymywać, nawet zamieszkując w innym państwie członkowskim.

Postanowienia umowy o wystąpieniu dotyczące koordynacji zabezpieczenia społecznego będą się odnosić do praw obywateli UE i Wielkiej Brytanii w sytuacjach transgranicznych związanych z zabezpieczeniem społecznym, które z końcem okresu przejściowego będą obejmowały Wielką Brytanię i co najmniej jedno państwo członkowskie UE.

Przykład 1: obywatel polski, zamieszkujący i pracujący w Wielkiej Brytanii w dniu zakończeniu okresu przejściowego (31 grudnia 2020 r.) będzie nadal podlegał ustawodawstwu brytyjskiemu, zachowa prawo do opieki zdrowotnej w UK, a w przyszłości będzie mógł ubiegać się o prawo do brytyjskiej emerytury.

Przykład 2: obywatel polski oddelegowany do Zjednoczonego Królestwa na warunkach określonych w art. 12 rozporządzenia nr 883/2004 na sześciomiesięczne szkolenie kończące
się po zakończeniu okresu przejściowego (będzie podlegał polskiemu ustawodawstwu na podstawie art. 12 rozporządzenia (WE) nr 883 / 2004 – dokument PD A1 pozostanie ważny na cały okres delegowania).

DRUGA GRUPA

  • obywatele UE, którzy podlegali ustawodawstwu Wielkiej Brytanii przed zakończeniem okresu przejściowego (także członkowie ich rodzin, osoby pozostałe przy życiu)

oraz

  • obywatele Wielkiej Brytanii, którzy podlegali ustawodawstwu państwa członkowskiego UE (członkowie ich rodzin, osoby pozostałe przy życiu) przed zakończeniem okresu przejściowego.

W przypadku ww. grup nie ma nieprzerwanego elementu transgranicznego (powiązania między Wielką Brytanią a państwem członkowskim) w dniu 31 grudnia 2020 r.

Przykład 1: obywatel polski, który pracował w Wielkiej Brytanii i wrócił do Polski przed dniem 31 grudnia 2020 r.

WAŻNE: Umowa o wystąpieniu zapewni ochronę w zakresie zabezpieczenia społecznego również ww. osobom, mimo że nie spełniają one warunku nieprzerwanego znajdowania się w sytuacji dotyczącej jednocześnie państwa członkowskiego i Zjednoczonego Królestwa. Przepisy Umowy o wystąpieniu zapewnią tym osobom zarówno ochronę praw nabytych, jak też przyszłe prawa tej grupy osób wynikające z przebytych okresów ubezpieczenia, zatrudnienia, samozatrudnienia i pobytu w Wielkiej Brytanii i w państwach członkowskich UE. Umowa o wystąpieniu gwarantuje, że obywatele UE, którzy mieli wcześniejsze okresy w Zjednoczonym Królestwie i odwrotnie, będą mogli ubiegać się o świadczenia i, w razie potrzeby, zsumować okresy, w celu uzyskania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Przepis ten dotyczy wszelkiego rodzaju świadczeń z zabezpieczenia społecznego opartych na okresach ubezpieczenia, zatrudnienia, pracy na własny rachunek lub zamieszkania, takich jak emerytury, świadczenia z tytułu inwalidztwa, wypadki przy pracy, świadczenia z tytułu choroby lub zasiłek dla bezrobotnych.

Zasady koordynacji zabezpieczenia społecznego będą miały zastosowanie zarówno do okresów ukończonych przed końcem okresu przejściowego, jak i okresów ukończonych przez te same osoby po tej dacie. Aby zapewnić, że we wszystkich sytuacjach nie zostaną utracone żadne prawa za okresy ukończone przed końcem okresu przejściowego, ważne jest, aby wziąć pod uwagę całą karierę ubezpieczeniową tych osób.

Okres od 1 stycznia 2021 r. nowe uregulowania z Wielką Brytanią

Negocjacje umowy o przyszłych relacjach między UE a Wielką Brytanią rozpoczęły się w lutym 2020 r. i na obecnym etapie negocjacji nie jest jeszcze przesądzone, czy wynegocjowanie tej umowy dojdzie do skutku.

  • Jeśli nie dojdzie do podpisania umowy o przyszłych relacjach między Komisją Europejską i Wielką Brytanią, to od stycznia 2021 r. prawa obywateli państw członkowskich i Wielkiej Brytanii będą ustalane wyłącznie na podstawie przepisów Umowy o wystąpieniu (patrz powyżej). Państwa członkowskie będą również mogły w przyszłości uregulować relacje z Wielką Brytanią w zakresie zabezpieczenia społecznego umową bilateralną. Należy jednak pamiętać, że do zawarcia takiej umowy konieczna jest wola obydwu stron umowy.
  • Jeśli jednak Komisja Europejska i Wielka Brytania dojdą do porozumienia i wynegocjują umowę o przyszłych relacjach, to w odniesieniu do obywateli UE oraz Wielkiej Brytanii, oprócz Umowy o wystąpieniu, miałyby zastosowanie te przepisy. Na obecnym etapie negocjacji nie jest jeszcze przesądzone, jakich świadczeń oraz jakich kategorii osób umowa by dotyczyła.