Opieka zdrowotna

Poniższa informacja przedstawia sytuację obywateli Polski i Wielkiej Brytanii (dalej: „UK”) w zakresie uprawnień do rzeczowych świadczeń zdrowotnych po 31 grudnia 2020 r., czyli po ustaniu okresu przejściowego obowiązującego na podstawie umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (dalej: UoW) – w razie nie zawarcia umowy regulującej przyszłe relacje w zakresie zabezpieczenia społecznego między Wielką Brytanią a Unią Europejską (państwami członkowskimi UE).

Z dniem 1 stycznia 2021 r., co do zasady, wygasną uprawnienia do świadczeń zdrowotnych wynikające z unijnego mechanizmu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, posiadane przed tą datą przez osoby ubezpieczone w Polsce – na terytorium UK i osoby ubezpieczone w UK – na terytorium Polski.  Oznacza to, że od tej daty nie będzie już można posługiwać się na terytorium Polski i UK następującymi dokumentami wydanymi odpowiednio przez NHS i NFZ:

      • Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) i Certyfikat tymczasowo zastępujący EKUZ,
      • formularz S1 (lub E106, E109, E120, E121),
      • dokumenty uprawniające do planowych świadczeń zdrowotnych (S2, S3),
      • dokumenty uprawniające do świadczeń zdrowotnych w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową (DA1 lub E123).

Jednak zgodnie z postanowieniami UoW część polskich obywateli i obywateli UK (oraz obywateli państw trzecich) zachowa po 31 grudnia 2020 r. prawo do korzystania z opieki zdrowotnej na zasadach określonych w unijnym mechanizmie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Poniżej wskazano przypadki, w których uprawnienia takie zostaną zachowane:

          1. w państwie zamieszkania
          2. w państwie tymczasowego pobytu
  1. Osoby, które zachowają po 31 grudnia 2020 r. prawo do świadczeń zdrowotnych w pełnym zakresie w państwie zamieszkania innym niż państwo ubezpieczenia: 
  • Osoby, które w dniu 31 grudnia 2020 r. będą podlegały ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce (w szczególności z tytułu zatrudnienia lub w związku z pobieraniem emerytury/ renty) i jedocześnie będą miały miejsce zamieszkania w UK  –  zachowają, wraz z członkami rodzin, prawo do opieki zdrowotnej w UK na koszt NFZ;
  • Osoby, które w dniu 31 grudnia 2020 r. będą podlegały ubezpieczeniu zdrowotnemu w UK (w szczególności z tytułu zatrudnienia lub w związku z pobieraniem emerytury/ renty) i jedocześnie będą miały miejsce zamieszkania w Polsce – zachowają, wraz z członkami rodzin prawo do opieki zdrowotnej w Polsce na  koszt NHS.

o ile nieprzerwanie znajdują się w jednej z ww. sytuacji, dotyczących jednocześnie państwa członkowskiego UE (PL) i UK.

W każdym z ww. przypadków UoW zapewnia stosowanie zasad koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego tak długo, jak długo sytuacja pozostaje niezmieniona lub jak długo dana osoba znajduje się nieprzerwanie w sytuacji  transgranicznej dotyczącej jednocześnie PL i UK.

Z tego względu – w wątpliwych przypadkach – ustalenie uprawnień do korzystania z  opieki zdrowotnej i finansowania jej kosztów w oparciu o UoW – według zasad określonych w przepisach o koordynacji – powinno odbywać się indywidualnie w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania w Polsce lub w tym oddziale, który wystawił dokument uprawniający do korzystania z opieki zdrowotnej poza państwem zamieszkania/ubezpieczenia.  

Uwaga: w okresie przejściowym zachowały ważność „Poświadczenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej”, wydane na podstawie brytyjskich formularzy S1 (lub E106, E109, E120, E121) – przez oddziały wojewódzkie NFZ osobom ubezpieczonym w UK a zamieszkującym w Polsce (np. brytyjskim emerytom/rencistom, mieszkającym w Polsce członkom rodziny osób ubezpieczonych w UK). Jeżeli sytuacja życiowa posiadaczy poświadczeń nie ulegnie zmianie w trakcie i po zakończeniu okresu przejściowego, poświadczenia zachowają ważność do dnia wskazanego w poświadczeniu/do czasu wydania nowego. Każdą zmianę sytuacji życiowej posiadacza poświadczenia (np. zmianę państwa członkowskiego zatrudnienia, objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce, utratę statusu członka rodziny) należy zgłosić w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania w Polsce. Każdy przypadek będzie rozpatrywany indywidualnie – na podstawie UoW – przez oddziały wojewódzkie NFZ.

Ważność (do daty widniejącej na dokumencie/do czasu wystawienia nowego) zachowają także wydane wcześniej (przed zakończeniem okresu przejściowego) przez NFZ lub NHS dokumenty uprawniające do korzystania ze świadczeń zdrowotnych w państwie pobytu/zamieszkania innym niż państwo ubezpieczenia (EKUZ, S1,S2, S3, DA1, formularze serii E100, np. E 121), o ile ich posiadacze zachowają uprawnienia do świadczeń zdrowotnych na koszt NFZ lub NHS po zakończeniu okresu przejściowego, zgodnie z UoW.

  1. Osoby, które zachowają po 31 grudnia 2020 r. prawo do świadczeń zdrowotnych, w państwie tymczasowego pobytu innym niż państwo ubezpieczenia:  
  • Osoby posiadające dokument S2/PL, S2/UK (zgoda na planowe leczenie w UK/w RP), wydany do dnia 31 grudnia 2020 r., korzystające na podstawie tego dokumentu z leczenia, które rozpocznie się do dnia 31 grudnia 2020 i zakończy po tej dacie.
  • Osoby, które otrzymają zgodę (dokument S2) do 31 grudnia 2020 r., ale leczenie rozpocznie się dopiero po tej dacie, jak również osoby, które złożą wniosek o wydanie zgody do 31 grudnia 2020 r., ale zgoda zostanie wydana po tym dniu.
  • Osoby korzystające z leczenia na podstawie EKUZ/PL lub EKUZ/UK, które rozpocznie się w czasie pobytu w UK/w RP do dnia 31 grudnia 2020 a zakończy po tej dacie.
  • Osoby ubezpieczone w Polsce/w UK korzystające z niezbędnych świadczeń zdrowotnych w razie nagłego zachorowania na podstawie EKUZ podczas tymczasowego pobytu w UK/w Polsce, który rozpocznie się przed 1 stycznia 2021 r., będą mogły korzystać z tych świadczeń aż do zakończenia ich pobytu na terytorium UK/Polski (udzielanie świadczeń może się rozpocząć po zakończeniu okresu przejściowego).

Obywatele UK mający miejsce zamieszkania w Polsce, którzy przed dniem wystąpienia UK z UE korzystali ze świadczeń opieki zdrowotnej na koszt NHS (na podstawie odpowiednich formularzy wydanych przez tę instytucję/Poświadczenia wydanego przez NFZ) i którzy po zakończeniu okresu przejściowego nie będą podlegali ustawodawstwu UK i nie będą podlegali obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce z jednego z tytułów wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), np. z tytułu zatrudnienia lub samozatrudnienia, pobierania brytyjskiej emerytury lub renty transferowanej do Polski za pośrednictwem banku prowadzącego działalność na terytorium Polski, uzyskania statusu osoby bezrobotnej, ani nie będą podlegali obowiązkowi zgłoszenia do ubezpieczenia jako członkowie rodziny (dzieci, współmałżonkowie, krewni wstępni) na podstawie art. 67 ust. 3 lub 3a tej ustawy, będą mogli ubezpieczyć się dobrowolnie na podstawie art. 68 ww. ustawy, składając wniosek w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania w Polsce. Dobrowolnie będą mogli ubezpieczyć się także obywatele UK już studiujący lub podejmujący studia na polskich uczelniach.

Polscy obywatele powracający z UK do Polski, którzy z dniem wyjścia UK z UE lub po zakończeniu okresu przejściowego utracą prawo do świadczeń zdrowotnych na podstawie ustawodawstwa UK, będą mogli korzystać z opieki zdrowotnej na terytorium Polski na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tj.:

  1. Po uzyskaniu tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, jednego z wymienionych w art. 66 ust. 1 tejże ustawy (np. z tytułu zatrudnienia lub samozatrudnienia, pobierania brytyjskiej emerytury lub renty transferowanej do Polski za pośrednictwem banku prowadzącego działalność na terytorium Polski, z tytułu uzyskania statusu osoby bezrobotnej).
  2. Osoby, które nie będą podlegały obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce ani nie będą podlegały obowiązkowi zgłoszenia do ubezpieczenia jako członkowie rodziny (dzieci, współmałżonkowie, krewni wstępni) na podstawie art. 67 ust. 3 lub 3a tej ustawy, będą mogły ubezpieczyć się dobrowolnie na podstawie art. 68 ww. ustawy, składając wniosek w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania w Polsce.

 Uwaga: osoby zamierzające skorzystać z ubezpieczenia dobrowolnego w NFZ po powrocie z  UK do Polski powinny wcześniej uzyskać od właściwej instytucji brytyjskiej (NHS) zaświadczenie potwierdzające wcześniejsze podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu w tym państwie (formularz E104/UK), w celu zwolnienia z opłaty za przerwę w ubezpieczeniu w Polsce.

 Obywatele RP powracający z UK do Polski lub obywatele RP, którzy utracili prawo do korzystania ze świadczeń zdrowotnych na koszt UK w związku z Brexitem, niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce lub niemogący ubezpieczyć się dobrowolnie ze względu na niskie dochody, będą mogli skorzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych należnych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni. Uprawnienia takie przysługują:

3.1. Kobietom posiadającym obywatelstwo Polskie i miejsce zamieszkania na terytorium Polski, w okresie ciąży, porodu i połogu;

3.2. Dzieciom posiadającym polskie obywatelstwo, do ukończenia przez nie 18 roku życia;

3.3. Osobom spełniającym kryterium dochodowe określone w przepisach o pomocy społecznej – na podstawie decyzji wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, wydanej na podstawie art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.


Uwaga: nie uległy zakończeniu negocjacje pomiędzy UE i UK w sprawie przyszłych stosunków UE – UK, m.in. w zakresie zabezpieczenia społecznego/koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku zawarcia nowej umowy wskazane powyżej uprawnienia obywateli RP i UK dotyczące korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej mogą ulec zmianie.